Bạn đang đứng chờ xe buýt trong buổi sáng se lạnh, bỗng một cơn gió lùa qua tay áo. Chưa kịp nghĩ gì, cánh tay đã nổi lên những hạt li ti như da gà. Hoặc có khi chẳng cần lạnh: chỉ một đoạn nhạc hay, một cảnh phim xúc động cũng đủ làm sống lưng râm ran. Vì sao cơ thể lại có phản ứng kỳ lạ như vậy?
Chuyện xảy ra bên dưới lớp da
Mỗi sợi lông trên người đều mọc từ một nang lông, và bên cạnh nang lông có một cơ rất nhỏ gọi là cơ dựng lông. Khi cơ này co lại, nó kéo sợi lông đứng thẳng lên và làm vùng da quanh nang nhô thành một nốt nhỏ. Hàng trăm nốt như thế xuất hiện cùng lúc chính là hiện tượng chúng ta gọi là nổi da gà. Tên khoa học của nó là piloerection, nghĩa đơn giản là “lông dựng lên”.
Điều đáng nói là chúng ta không hề điều khiển được chuyện này. Cơ dựng lông nghe lệnh của hệ thần kinh giao cảm, tức phần “chạy tự động” của cơ thể, cùng hệ thống lo việc làm tim đập nhanh hay lòng bàn tay đổ mồ hôi khi hồi hộp. Vì thế bạn không thể tự bảo cánh tay nổi da gà, và cũng khó mà bảo nó dừng lại.
Một “bộ áo” mà con người không còn dùng
Ở nhiều loài động vật, phản xạ này rất hữu ích. Khi trời lạnh, lông dựng lên sẽ giữ lại một lớp không khí mỏng sát da, giống như mặc thêm một lớp áo ấm. Khi gặp nguy hiểm, lông dựng lên làm thân hình trông to lớn hơn, nên mèo xù lông hay nhím xù gai để dọa đối thủ. Dễ thấy nhất là con mèo bị chó dọa: cả cái đuôi phồng lên như chiếc chổi.
Con người thì khác. Lông trên người chúng ta thưa và mảnh, nên dựng lên cũng chẳng giữ ấm thêm được bao nhiêu. Nhiều nhà khoa học cho rằng nổi da gà là một dấu vết còn sót lại từ tổ tiên có bộ lông dày, một phản xạ vẫn chạy dù công dụng ban đầu đã mờ đi nhiều. Thoạt nhìn điều này có vẻ vô lý, nhưng cơ thể chúng ta vốn mang không ít “di sản” kiểu như vậy.
Vì sao cảm xúc cũng làm ta nổi da gà?
Lạnh chỉ là một lý do. Sợ hãi, bất ngờ hay xúc động mạnh cũng kích hoạt hệ thần kinh giao cảm theo cách tương tự, vì với cơ thể, đó đều là những lúc cần “sẵn sàng”. Riêng chuyện nổi da gà khi nghe nhạc hay xem cảnh cảm động, các nhà nghiên cứu gọi là frisson (tiếng Pháp nghĩa là cơn rùng mình). Một số nghiên cứu về hiện tượng này cho thấy nó thường đi cùng những khoảnh khắc âm nhạc bất ngờ, như một đoạn chuyển giọng hay một nốt cao vút, và có liên quan đến hệ thống thưởng của não. Tuy vậy, không phải ai cũng trải nghiệm điều này; có người nghe nhạc rất nhiều mà hiếm khi nổi da gà.
Điều thú vị ít người để ý
Một nghiên cứu trên chuột của nhóm các nhà khoa học tại Đại học Harvard cho thấy thần kinh giao cảm không chỉ làm cơ dựng lông co lại khi lạnh, mà còn tác động lên các tế bào gốc của nang lông. Nói cách khác, phản ứng với cái lạnh có thể liên quan đến cả việc nang lông chuẩn bị mọc lông mới. Đây là kết quả trên động vật, nên chưa thể áp thẳng cho con người, nhưng nó cho thấy một hiện tượng tưởng như vụn vặt có thể che giấu những cơ chế rất tinh tế.
Có thể áp dụng gì?
Nổi da gà là phản xạ bình thường, không cần lo lắng. Nếu nó xuất hiện khi trời lạnh, đó là tín hiệu cơ thể đang cố giữ nhiệt; hãy khoác thêm áo thay vì chờ đến khi run lên. Còn nếu bạn thường xuyên nổi da gà không rõ lý do kèm các triệu chứng khác như sốt, đau nhức hay mệt lả, hãy trao đổi với bác sĩ thay vì tự suy đoán.
Ghi nhớ một ý
Nổi da gà là phản xạ tự động của cơ thể, một “chiếc áo lông” cũ của tổ tiên vẫn bật lên khi ta lạnh, sợ hay xúc động.
TuyetKy.com chúc bạn mỗi ngày biết thêm một điều thú vị!
