Ở Karachi, thành phố đông đúc nhất Pakistan, có một hình ảnh mà nhiều thế hệ người dân đã quen thuộc: một ông già râu bạc, mặc bộ áo xám bạc màu, đứng bên lề đường hoặc ở góc chợ, tay chìa ra xin tiền. Người ta dừng lại, bỏ vào tay ông vài tờ bạc lẻ, có khi là tiền tiết kiệm cả tháng. Không ai nghĩ ông xin cho mình. Họ biết số tiền ấy sẽ thành một chuyến xe cứu thương, một bữa cơm cho người vô gia cư, hay một chiếc nôi cho đứa trẻ bị bỏ rơi.
Ông là Abdul Sattar Edhi. Khi ông mất vào năm 2016, cả nước Pakistan để tang, và nhiều người gọi ông bằng một cái tên giản dị mà trìu mến: “thiên thần của Karachi”.
Hai đồng xu mỗi ngày của người mẹ
Edhi sinh năm 1928 tại Bantva, một thị trấn nhỏ ở vùng Gujarat, khi đó còn thuộc Ấn Độ dưới thời Anh cai trị. Câu chuyện mà chính ông thường kể lại là về mẹ mình: mỗi ngày bà cho cậu bé hai đồng xu, một đồng để cậu tiêu, đồng còn lại để cho một người đang cần hơn cậu. Bài học nhỏ ấy, lặp đi lặp lại mỗi sáng, đã lặng lẽ định hình cả cuộc đời ông.
Khi còn là thiếu niên, Edhi tự tay chăm sóc người mẹ đau ốm nằm liệt giường suốt nhiều năm, cho tới khi bà qua đời. Những tháng ngày ấy cho ông thấy một điều mà ông không bao giờ quên: người nghèo khi ngã bệnh thường chẳng có ai bên cạnh, chẳng có nơi nào để tìm đến.
Năm 1947, sau cuộc chia cắt tiểu lục địa, gia đình ông chuyển tới Karachi. Thành phố khi ấy tràn ngập người tị nạn, thiếu thốn đủ thứ. Năm 1951, chàng thanh niên Edhi mở một trạm phát thuốc nhỏ xíu, chỉ đủ chỗ cho vài chiếc ghế. Ông ngủ ngay trên chiếc ghế dài trước cửa, để nếu có ai cần giúp lúc nửa đêm thì vẫn gọi được ông dậy.
Từ một chiếc xe cũ đến mạng lưới cứu thương lớn nhất
Rồi Edhi mua được một chiếc xe cũ, biến nó thành xe cứu thương và tự mình cầm lái. Ông chở người bệnh tới bệnh viện, chở cả những thi thể không ai nhận đi tắm rửa và chôn cất tử tế. Những việc người khác ngại ngùng, ông làm không chút đắn đo.
Từ chiếc xe ấy, Quỹ Edhi lớn dần lên thành một mạng lưới xe cứu thương phủ khắp Pakistan, từng được Sách Kỷ lục Guinness ghi nhận là mạng lưới xe cứu thương tình nguyện lớn nhất thế giới. Bên cạnh đó là nhà tình thương cho người già, trại trẻ mồ côi, nơi tạm trú cho phụ nữ, bếp ăn cho người nghèo, và nhiều trung tâm cứu trợ khác.
Đồng hành với ông là bà Bilquis Edhi, một nữ y tá làm việc tại trạm của ông, người sau này trở thành vợ ông. Bà gánh vác phần chăm sóc phụ nữ và trẻ em, đặc biệt là những đứa bé bị bỏ rơi. Trước nhiều trung tâm của Quỹ Edhi có đặt một chiếc nôi, kèm lời nhắn rằng: đừng giết đứa trẻ, hãy đặt con vào nôi. Không ai hỏi han, không ai phán xét người mẹ. Biết bao em bé đã được cứu sống nhờ những chiếc nôi lặng lẽ ấy, và nhiều em được tìm cho một mái nhà mới.
Một cuộc đời không giữ gì cho riêng mình
Điều khiến người Pakistan kính trọng Edhi không chỉ là những gì ông làm, mà còn là cách ông sống. Dù quản lý một tổ chức khổng lồ, ông vẫn ở trong một căn phòng nhỏ cạnh văn phòng, ăn uống đạm bạc và chỉ có vài bộ quần áo để thay đổi. Ông không nhận lương, không tích cóp tài sản.
Ông cũng nổi tiếng vì nhiều lần từ chối tiền tài trợ từ chính phủ và những nguồn mà ông cho là có thể ràng buộc tổ chức. Edhi muốn Quỹ của mình sống bằng lòng tốt của những người dân bình thường, những đồng tiền nhỏ bỏ vào tay ông ngoài đường phố. Và người dân đã không phụ ông.
Edhi giúp đỡ tất cả mọi người, không phân biệt tôn giáo, sắc tộc hay xuất thân. Khi có người hỏi vì sao ông cứu cả những người khác niềm tin với mình, ông thường đáp rằng không có tôn giáo nào cao hơn lòng nhân đạo.
Ngày 8 tháng 7 năm 2016, Abdul Sattar Edhi qua đời ở Karachi. Pakistan tổ chức quốc tang cho ông, một vinh dự hiếm hoi dành cho một người chưa từng giữ chức vụ nào. Ngay cả lúc cuối đời, ông vẫn mong được hiến tặng cơ thể mình; vì sức khoẻ đã quá yếu, chỉ đôi giác mạc của ông còn có thể trao lại, để mang ánh sáng đến cho người khác.
Điều chúng ta có thể giữ lại
Câu chuyện của Edhi không bắt đầu từ một khoản tiền lớn hay một kế hoạch vĩ đại. Nó bắt đầu từ đồng xu thứ hai mà người mẹ dúi vào tay con mỗi sáng, và từ một chàng trai chịu ngủ ngoài hiên để không bỏ lỡ ai cần mình lúc nửa đêm.
Người Việt mình vẫn có câu “lá lành đùm lá rách”, có những bếp cơm từ thiện, những tủ bánh mì treo trước cửa, những đội xe tình nguyện chở người bệnh trong đêm. Có lẽ điều Edhi nhắc chúng ta không phải là phải làm việc lớn lao, mà là đừng để lòng tốt chỉ dừng lại ở cảm xúc. Mỗi ngày, ta đều có thể để dành một “đồng xu thứ hai” cho ai đó: một bữa ăn, một cuộc gọi hỏi thăm, một lần dừng xe giúp người bị nạn. Những điều nhỏ ấy, khi được làm đều đặn và chân thành, có thể đi xa hơn ta tưởng.
