Có một câu chuyện khá buồn cười mà mãi sau này tôi mới nhận ra:
Thời dịch bệnh, kẹt xe thì giảm, nhưng kẹt tiền thì tăng.
Người ta, trong đó có hắn, đã từng lao ra thành phố.
Một lý do rất đơn giản: thời điểm đó phải vậy. Bối cảnh đó phải vậy.
Và cái bối cảnh ấy không phải chỉ kéo dài vài năm.
Nó kéo dài, tính theo đơn vị… trăm năm.
Thành phố có những thứ mà cuộc sống cơ bản của con người cần:
– Chăm sóc y tế tốt hơn.
– Dịch vụ đa dạng hơn.
– Giao thông thuận tiện hơn.
– Một giờ lao động có giá trị cao hơn.
– Nhiều việc làm hơn.
– Nhiều cơ hội hơn.
– Và rất nhiều thứ “hơn” khác.
Cho nên người ta kéo nhau vào thành phố.
Cũng chẳng có gì sai.
Nhưng có một nghịch lý khá thú vị:
Những người chưa có nhiều tiền thường tìm mọi cách để vào thành phố.
Những người có tiền rồi lại tìm mọi cách để rời thành phố.
Họ kiếm tiền ở thành phố.
Họ có nhà ở thành phố.
Rồi đến lúc được nghỉ, họ lên xe, ra sân bay, tìm một nơi có ít người hơn, ít tiếng còi hơn, ít khói bụi hơn, nhiều cây hơn.
Có khi họ chỉ muốn ngồi bên một cái hồ, uống một cốc cà phê và… chẳng làm gì cả.
Lúc ấy mới thấy một chuyện:
Có lẽ thứ người ta thực sự muốn không phải là thành phố.
Thứ người ta muốn là quyền được lựa chọn mình sẽ sống ở đâu.
Nhưng muốn có quyền lựa chọn ấy, trước hết phải có tiền.
Và thế là chúng ta lại quay về thành phố.
Đấy là cái vòng tròn rất kỳ lạ của đời người.
Ta đi kiếm tiền để mua tự do.
Nhưng trong quá trình kiếm tiền, đôi khi lại bán mất rất nhiều tự do của mình.
Bị cột vào sự đói no.
Bị cột vào tiền nhà, tiền điện, tiền học.
Bị cột vào trách nhiệm phải trả.
Bị cột vào những thứ xã hội bảo rằng “người thành công phải có”.
Rồi có khi bị cột luôn vào lòng tham.
Càng có thì càng muốn có thêm.
Đến một lúc nào đó, ta có đủ tiền để mua một căn nhà thật đẹp…
nhưng lại không còn đủ thời gian để ngồi trong căn nhà ấy.
Dịch bệnh từng làm rất nhiều thứ trong cuộc sống chậm lại.
Và khi mọi thứ chậm lại, người ta bắt đầu nhìn thấy những điều bình thường ngày trước không có thời gian để nhìn.
Có người sợ bệnh.
Có người sợ chết.
Có người sợ mất việc.
Có người sợ không đủ tiền.
Nhưng đôi khi tôi nghĩ, phía sau tất cả những nỗi sợ ấy còn có một nỗi sợ rất con người:
Sợ rằng mình chưa kịp sống cuộc đời mà mình muốn sống.
Sợ chưa đi đủ nơi.
Chưa gặp đủ người.
Chưa làm đủ những điều mình thích.
Chưa kịp hưởng thụ những thứ mà mình đã dành cả đời để kiếm tiền mua.
Và cũng có một nỗi sợ khác âm thầm hơn:
Sợ mình chưa làm tròn trách nhiệm với những người mà mình yêu thương.
Có lẽ hai nỗi sợ ấy luôn tồn tại cùng nhau.
Chỉ là mỗi người có một thứ lớn hơn.
Rồi tôi lại nghĩ đến một chuyện khác.
Văn hóa.
Chúng ta rất thích nói về văn hóa.
Nào là ứng xử có văn hóa.
Nói chuyện có văn hóa.
Đi du lịch có văn hóa.
Tham gia giao thông có văn hóa.
Tranh luận có văn hóa.
Nhưng rốt cuộc…
Có văn hóa là có cái khỉ gì vậy?
Có lẽ nó không phức tạp như chúng ta nghĩ.
Có khi văn hóa chỉ đơn giản là:
Tôi được tự do, nhưng tôi hiểu rằng người bên cạnh tôi cũng được tự do.
Tôi có quyền nói.
Nhưng người khác cũng có quyền không nghe.
Tôi có quyền nghĩ.
Nhưng người khác cũng có quyền nghĩ khác tôi.
Tôi có quyền nói sự thật.
Nhưng không phải sự thật nào cũng nhất thiết phải được nói ra theo cách làm nhục một con người.
Tôi có quyền chỉ trích.
Nhưng trước khi chỉ trích người khác, có lẽ nên tự hỏi:
Nếu chính mình đứng ở vị trí của họ, mình có chắc mình sẽ làm tốt hơn không?
Và đôi khi, văn hóa còn đơn giản hơn nữa.
Là biết lúc nào nên nói.
Biết lúc nào nên im lặng.
Biết một câu nói của mình có thể khiến người khác đau đến đâu.
Biết rằng “tôi nói thật” không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với “tôi đúng”.
Chúng ta đang sống trong một thời đại mà ai cũng có thể nói.
Nhưng có lẽ điều chúng ta cần học thêm là:
nói điều gì, nói lúc nào, nói với ai và nói để làm gì.
Bởi phần lớn chúng ta đang nói những điều mình đã đọc.
Còn điều đáng nói hơn rất nhiều là:
những điều mình đã thực sự hiểu.
Có thể một người đeo khẩu trang khiến chúng ta cảm thấy an toàn hơn.
Một người bớt nói đi một chút có thể khiến vài người bớt căng thẳng.
Một người bớt chỉ trích người khác có thể khiến một cuộc trò chuyện bớt biến thành cuộc chiến.
Một người biết phân biệt giữa nói thật và làm tổn thương người khác nhân danh sự thật có thể khiến cả một mối quan hệ thay đổi.
Những thứ ấy nhỏ lắm.
Nhỏ đến mức chẳng ai trao huy chương.
Chẳng ai vỗ tay.
Có khi còn chẳng được một cái like.
Nhưng nếu mỗi người chịu làm một chút…
thì cuộc sống của rất nhiều người khác sẽ nhẹ đi một chút.
Có lẽ đó mới là một thứ khá đáng để gọi là văn hóa.
Và có lẽ, sau cùng, điều đáng sợ nhất không phải là một ngày nào đó chúng ta không còn đủ tiền để sống theo cách mình muốn.
Mà là:
Có đủ tiền, đủ tuổi, đủ thời gian… rồi mới nhận ra mình chưa từng học cách sống cùng những người khác.
Nghĩ vậy thôi.
Chân thành xin lỗi năm vạn anh em thiện lành, nếu trong những lời này có hình bóng của anh em. 😄
