Ngày 5 tháng 8 năm 2010, sâu trong lòng sa mạc Atacama ở miền bắc Chile, một khối đá khổng lồ đổ sập trong mỏ đồng và vàng San José, gần thành phố Copiapó. Đường lên mặt đất bị bịt kín. Ở dưới độ sâu khoảng 700 mét, 33 người thợ mỏ bị mắc kẹt, không ai trên mặt đất biết họ còn sống hay đã mất.
Câu chuyện sau đó kéo dài 69 ngày. Nó được cả thế giới theo dõi, nhưng điều khiến người ta nhớ mãi không chỉ là cuộc giải cứu kỹ thuật phi thường. Đó là cách 33 con người, trong bóng tối và cái nóng ngột ngạt, đã chọn giữ lấy nhau thay vì buông nhau ra.
Mười bảy ngày không ai biết họ còn sống
Những người thợ mỏ tìm đến một căn hầm trú ẩn nhỏ dưới lòng đất. Lượng thức ăn dự trữ ở đó vốn chỉ đủ cho vài ngày. Họ quyết định chia thật nhỏ: theo lời kể của chính họ sau này, mỗi người chỉ được vài thìa cá ngừ, một ngụm sữa và chút bánh quy, cách nhau khoảng hai ngày một lần.
Điều đáng quý là không ai giành phần hơn. Người trưởng ca Luis Urzúa cùng anh em tổ chức lại cuộc sống dưới hầm: chia việc, chia chỗ nghỉ, cùng nhau quyết định những chuyện chung. Trong hoàn cảnh mà nỗi sợ có thể khiến con người quay lưng lại với nhau, họ giữ được kỷ luật và sự tôn trọng. Mỗi người một vai, không ai bị bỏ lại.
Trên mặt đất, các mũi khoan thăm dò được đưa xuống, dò dẫm tìm dấu hiệu sự sống. Gia đình các thợ mỏ kéo đến, dựng lều ngay cạnh mỏ. Nơi ấy dần được gọi bằng một cái tên giản dị: Campamento Esperanza – “Trại Hy Vọng”.
Mảnh giấy nhỏ làm cả nước Chile bật khóc
Ngày 22 tháng 8, ngày thứ mười bảy, khi một mũi khoan được kéo lên, người ta thấy buộc vào đó một mảnh giấy viết tay bằng mực đỏ: “Estamos bien en el refugio los 33” – “33 người chúng tôi vẫn ổn trong hầm trú ẩn”.
Chỉ một dòng chữ ngắn, nhưng nó đã biến tang tóc thành hy vọng. Khắp Chile, người ta reo mừng trên phố. Ở Trại Hy Vọng, những người vợ, người mẹ, người con ôm nhau khóc. Từ đó, qua một đường ống nhỏ, thức ăn, nước uống, thuốc men và cả những lá thư của gia đình được gửi xuống. Những người ở dưới cũng gửi thư lên. Sợi dây nối hai thế giới, dù mảnh mai, đã không còn bị đứt.
Nhưng tìm thấy họ mới chỉ là bước đầu. Đưa 33 người lên từ độ sâu gần bảy trăm mét qua lớp đá cứng là một thử thách chưa từng có. Chile huy động các kỹ sư, các đội khoan trong nước và quốc tế. Hải quân Chile chế tạo một chiếc lồng cứu hộ hình trụ hẹp, đặt tên là Fénix – “Phượng Hoàng”, với sự tư vấn của các chuyên gia, trong đó có NASA.
Sáu mươi chín ngày và chiếc lồng Phượng Hoàng
Đêm 12 tháng 10 năm 2010, sau khi đường hầm cứu hộ hoàn tất, chiếc lồng Fénix bắt đầu những chuyến đi đầu tiên. Người đầu tiên được đưa lên là Florencio Ávalos. Rồi từng người, từng người một, trong suốt khoảng hai mươi hai giờ đồng hồ, lần lượt bước ra khỏi lồng, đeo kính râm để bảo vệ đôi mắt đã quen bóng tối, ôm chầm lấy người thân.
Người cuối cùng rời hầm là Luis Urzúa, người trưởng ca. Anh chọn ở lại sau cùng, như một người thuyền trưởng chỉ rời tàu khi mọi người đã an toàn. Ngày 13 tháng 10, cả 33 người đều đã lên tới mặt đất. Hàng trăm triệu người trên khắp thế giới đã dõi theo những khoảnh khắc ấy qua truyền hình.
Cuộc giải cứu ấy là thành quả của rất nhiều người: những người thợ khoan làm việc ngày đêm, các kỹ sư, bác sĩ, những gia đình không chịu rời Trại Hy Vọng. Nhưng ở trung tâm của nó vẫn là quyết định của 33 con người dưới lòng đất: chia nhau từng thìa thức ăn, giữ trật tự, và tin rằng phía trên kia có người đang tìm mình.
Điều còn lại sau 69 ngày
Câu chuyện mỏ San José nhắc ta rằng trong những lúc tuyệt vọng nhất, sức mạnh lớn nhất của con người không nằm ở cơ bắp hay may mắn, mà ở sự tử tế và đoàn kết. Một nhóm người bình thường, không ai được chuẩn bị cho thảm hoạ, đã chọn công bằng thay vì giành giật, chọn hy vọng thay vì buông xuôi.
Với người Việt Nam, câu chuyện ấy gần gũi lạ lùng với điều ông bà ta vẫn dạy: “một miếng khi đói bằng một gói khi no”, “lá lành đùm lá rách”. Có thể ta sẽ không bao giờ bị kẹt dưới bảy trăm mét đất đá, nhưng cuộc đời ai cũng có những “hầm tối” của riêng mình: một lần thất bại, một biến cố gia đình, một mùa dịch bệnh. Khi ấy, xin nhớ đến 33 người thợ mỏ Chile: chia nhau phần ít ỏi đang có, đừng bỏ ai lại phía sau, và kiên nhẫn chờ một mũi khoan của hy vọng xuyên qua lớp đá. Và nếu ta là người đứng trên mặt đất, xin đừng ngừng khoan.
