Ở huyện Gaya, bang Bihar, miền đông Ấn Độ, có một ngôi làng nhỏ tên là Gehlaur. Suốt nhiều thế hệ, dân làng sống nép bên một dải đồi đá. Muốn đến trạm y tế, trường học hay chợ ở phía bên kia, họ chỉ có hai lựa chọn: hoặc leo qua sườn đá cheo leo, hoặc đi vòng một quãng đường dài hàng chục cây số.
Đó là một trở ngại mà ai cũng coi như chuyện trời định. Cho đến một ngày, một người lao động nghèo tên là Dashrath Manjhi quyết định rằng ngọn đồi ấy không thể tiếp tục chia cắt cuộc đời của làng mình thêm nữa.
Câu chuyện của ông, về sau được cả Ấn Độ biết đến với biệt danh “Người đàn ông của núi” (Mountain Man), không phải là chuyện cổ tích. Đó là chuyện có thật, và chính vì có thật nên nó càng khiến người ta lặng đi.
Một nỗi đau bắt đầu từ sườn đồi
Dashrath Manjhi là một người làm thuê nghèo, sống bằng những công việc nặng nhọc quanh vùng. Vợ ông là bà Falguni Devi. Mỗi ngày, bà phải băng qua dải đồi đá để mang nước và cơm cho chồng đang làm việc ở phía bên kia.
Theo lời kể được nhắc lại nhiều nhất, trong một lần vượt đồi, bà Falguni bị trượt ngã và bị thương nặng. Vì nơi chữa trị gần nhất nằm cách xa do phải đi vòng qua núi, bà đã không qua khỏi. Các nguồn kể lại có đôi chỗ khác nhau về chi tiết, nhưng đều thống nhất ở một điều: sự cách trở của ngọn đồi đã góp phần lấy đi người phụ nữ mà ông yêu thương.
Từ nỗi đau ấy, Manjhi nảy ra một ý nghĩ mà ai nghe cũng cho là điên rồ: ông sẽ tự tay mở một con đường xuyên qua đồi, để không ai trong làng phải chịu cảnh như vợ mình nữa.
Hai mươi hai năm với chiếc búa và cây đục
Năm 1960, Dashrath Manjhi bắt đầu công việc của mình. Ông không có máy móc, không có thuốc nổ, không có ai tài trợ. Tất cả những gì ông có là một chiếc búa, một cây đục và đôi bàn tay.
Ngày qua ngày, ông đục từng mảng đá. Nhiều người trong làng chế giễu, gọi ông là kẻ gàn dở. Có lúc ông vẫn phải đi làm thuê để kiếm sống, rồi lại quay về với ngọn đồi. Ông cứ thế kiên trì, không phải trong vài tháng hay vài năm, mà suốt hai mươi hai năm.
Đến năm 1982, con đường hoàn thành. Theo các tư liệu thường được dẫn lại, lối đi dài khoảng 110 mét, rộng chừng 9 mét, có đoạn được đục sâu gần 8 mét vào lòng đá. Nhờ con đường ấy, quãng di chuyển giữa hai khu Atri và Wazirganj của huyện Gaya rút ngắn từ khoảng 55 km xuống còn khoảng 15 km.
Với người dân Gehlaur, đó không chỉ là vài chục cây số được rút ngắn. Đó là quãng thời gian nhanh hơn để đưa người ốm đến nơi chữa trị, để trẻ em đi học, để người lớn ra chợ và tìm việc làm.
Khi cả đất nước nhớ đến một người làng
Dashrath Manjhi không trở nên giàu có nhờ con đường của mình. Ông vẫn sống giản dị như trước. Những năm sau đó, câu chuyện về ông dần lan rộng, và ông được nhiều người ở Ấn Độ biết đến như một biểu tượng của ý chí bền bỉ.
Ông qua đời ngày 17 tháng 8 năm 2007 tại New Delhi vì bệnh ung thư. Chính quyền bang Bihar đã tổ chức tang lễ cấp nhà nước cho ông, một sự tôn vinh hiếm có dành cho một người lao động bình thường. Năm 2015, câu chuyện của ông được đưa lên màn ảnh trong bộ phim “Manjhi – The Mountain Man” của đạo diễn Ketan Mehta, với nam diễn viên Nawazuddin Siddiqui thủ vai chính.
Ngày nay, khi nhắc đến Gehlaur, người ta không còn nghĩ đến một ngọn đồi chia cắt, mà nghĩ đến con đường đã được mở ra bằng tình yêu và sự nhẫn nại của một con người.
Điều chúng ta có thể mang theo
Câu chuyện của Dashrath Manjhi gợi cho người Việt Nam một cảm giác rất quen thuộc. Ông bà ta vẫn nói “có công mài sắt, có ngày nên kim”, và cũng từng kể cho nhau nghe chuyện ngu công dời núi. Nhưng ở Gehlaur, điều ấy không nằm trong sách vở. Nó nằm trong từng vết đục trên đá, lặp lại qua hơn tám nghìn ngày.
Có lẽ điều đáng quý nhất ở ông không phải là sức mạnh, mà là cách ông biến nỗi đau riêng thành món quà cho người khác. Ông không thể cứu được vợ mình, nhưng ông đã giúp bao người đến sau không phải chịu cùng một cảnh. Giữa nhịp sống vội vã hôm nay, khi ta dễ nản lòng trước những việc cần nhiều năm mới thấy kết quả, câu chuyện ấy nhắc ta rằng: những con đường lớn nhất đôi khi được mở ra bằng những nhát đục rất nhỏ, miễn là ta không buông tay.
