Có những lời chào chỉ cần một cái gật đầu. Có những lời chào là một cái bắt tay, một cái ôm. Nhưng ở New Zealand, người Māori – cư dân bản địa của quần đảo mà họ gọi là Aotearoa – có một cách chào khiến người lạ lần đầu chứng kiến thường lặng đi trong giây lát: hai người đứng đối diện, nhẹ nhàng áp mũi và trán vào nhau, cùng hít thở trong một khoảnh khắc ngắn.
Cử chỉ ấy gọi là hongi. Nhìn bên ngoài, nó giản dị đến mức gần như không cần giải thích. Nhưng ẩn sau đó là cả một cách nhìn về con người, về sự sống và về việc đón một người xa lạ trở thành người nhà.
Hơi thở đầu tiên của con người
Để hiểu hongi, người ta thường kể lại một câu chuyện sáng thế trong truyền thống Māori. Theo truyền thuyết, thần Tāne đã nặn hình người phụ nữ đầu tiên, Hineahuone, từ đất đỏ. Hình hài ấy chỉ thật sự sống khi Tāne áp mũi mình vào mũi nàng và thổi vào đó hơi thở – thứ mà người Māori gọi là hā, hơi thở của sự sống.
Vì thế, khi hai người chạm mũi, chạm trán và cùng hít thở trong lời chào hongi, đó không chỉ là phép lịch sự. Theo cách hiểu truyền thống, họ đang chia sẻ với nhau chính hơi thở ấy – một lời nhắc rằng ai cũng mang trong mình cùng một mạch sống, dù đến từ đâu.

Từ người khách trở thành người của vùng đất
Hongi thường xuất hiện trong pōwhiri – nghi lễ chào đón khách đến một marae, không gian sinh hoạt cộng đồng thiêng liêng của mỗi bộ tộc Māori. Nghi lễ diễn ra theo một trình tự trang trọng: tiếng gọi mời karanga vang lên, thường do những người phụ nữ cất tiếng; tiếp đó là các bài phát biểu whaikōrero của chủ và khách, những bài hát waiata đi kèm, và món quà koha mà phía khách trao tặng.
Chỉ sau tất cả những điều ấy, hai bên mới bước lại gần nhau, bắt tay và trao hongi. Trong pōwhiri, khách được gọi là manuhiri, còn chủ nhà là tangata whenua – “người của vùng đất”. Theo truyền thống, khi đã trao hơi thở qua hongi, người khách không còn bị xem là người ngoài nữa. Họ được đón nhận như một phần của nơi chốn ấy, và cùng chia sẻ những bổn phận với cộng đồng trong thời gian ở lại.
Nghi lễ thường khép lại bằng bữa ăn chung. Người Māori quan niệm việc cùng nhau ăn uống giúp nghi lễ trở lại nhịp sống thường ngày, để chủ và khách có thể trò chuyện thoải mái như những người thân quen.

Một lời chào chậm rãi giữa thế giới vội vã
Điều đáng quý ở hongi là nó không thể làm vội. Bạn không thể chạm trán ai đó trong khi mắt nhìn sang chỗ khác hay đầu óc để ở nơi khác. Lời chào ấy buộc hai con người phải đứng thật gần, thật yên, và thật sự có mặt cho nhau trong vài nhịp thở.
Ngày nay, hongi vẫn hiện diện trong đời sống New Zealand – không chỉ trên các marae, mà cả trong những dịp trang trọng khi khách quý đến thăm đất nước này. Với người Māori, đó là cách để nói rằng: bạn được chào đón, và từ giây phút này, chúng ta không còn là người xa lạ.
Đi kèm với hongi là một giá trị mà người Māori rất coi trọng: manaakitanga – lòng hiếu khách, sự chăm sóc và tôn trọng dành cho người khác. Người ta tin rằng cách mình đối đãi với khách cũng chính là thước đo phẩm giá của chính mình.
Điều chúng ta có thể giữ lại
Người Việt mình cũng có những lời chào ấm áp: một câu hỏi han “ăn cơm chưa”, một chén trà mời khách, một chỗ ngồi được nhường lại cho người mới đến. Nhưng trong nhịp sống bận rộn, đôi khi lời chào chỉ còn là cái gật đầu lướt qua, mắt vẫn dán vào màn hình.
Câu chuyện về hongi nhắc ta rằng một lời chào thật lòng không cần phải cầu kỳ – chỉ cần chậm lại, nhìn vào người trước mặt và để họ cảm thấy mình được đón nhận. Có lẽ, đó cũng là cách đơn giản nhất để biến một người lạ thành người thân.