Cửa hàng treo biển “Giảm 50%”. Vài hôm sau hết đợt khuyến mãi, họ tăng giá lại 50% cho mọi thứ. Nghe thì có vẻ hợp lý: giảm bao nhiêu, tăng bấy nhiêu, giá phải trở về chỗ cũ chứ? Thực ra là không. Và lý do nằm ở một chi tiết rất nhỏ mà ta hay bỏ qua.
Thử tính với một món đồ cụ thể
Giả sử chiếc áo đang có giá 100.000 đồng. Giảm 50% nghĩa là bớt đi một nửa, còn 50.000 đồng. Đến lúc tăng 50%, ta phải hỏi: 50% của cái gì? Của giá hiện tại, tức 50.000 đồng. Một nửa của 50.000 là 25.000, nên giá mới chỉ là 75.000 đồng, vẫn thấp hơn giá ban đầu 25.000 đồng.
Điểm mấu chốt là phần trăm luôn được tính trên một “mốc” nào đó. Lần giảm lấy mốc là 100.000 đồng, lần tăng lại lấy mốc là 50.000 đồng. Hai mốc khác nhau nên hai con số 50% không còn nghĩa là cùng một lượng tiền.
Vì sao giảm nhiều thì càng khó “gỡ lại”?
Nếu gọi mức giảm là x (viết dưới dạng số thập phân) thì giá sau khi giảm là (1 − x) lần giá cũ. Muốn quay về đúng giá cũ, ta cần nhân thêm một số sao cho tích bằng 1, tức là phải tăng thêm x chia cho (1 − x).
Đọc bằng lời thì đơn giản hơn: giảm càng sâu, đáy càng thấp, và quãng đường leo lên càng dài so với chính cái đáy ấy. Một vài con số để dễ hình dung:
Giảm 10% thì cần tăng khoảng 11,1% mới về giá cũ. Giảm 20% thì cần tăng 25%. Giảm 50% thì cần tăng tới 100%, nghĩa là phải gấp đôi. Còn nếu giảm 90%, bạn phải tăng 900% mới quay lại điểm xuất phát.
Một chi tiết bất ngờ: tăng rồi giảm cũng không hòa
Điều này đúng theo cả chiều ngược lại. Nếu một món hàng 100.000 đồng tăng 20% lên 120.000 đồng, rồi giảm 20%, bạn sẽ có 96.000 đồng chứ không phải 100.000 đồng. Cứ tăng x% rồi giảm x%, kết quả luôn thấp hơn ban đầu đúng x² phần trăm của giá gốc. Với 20%, đó là 4%; với 10%, chỉ là 1%, nên chênh lệch nhỏ đến mức ta thường không nhận ra.
Chuyện này cũng hay gặp khi nói về lương hay thu nhập. Nếu lương bị cắt 20% trong một giai đoạn khó khăn, thì sau đó phải tăng 25% mới trở lại mức cũ. Người nghe thấy “tăng 20%” có thể tưởng đã đủ bù, nhưng thật ra vẫn còn thiếu một chút.
Có thể áp dụng gì trong đời sống?
Lần tới thấy những dòng như “giảm 30% rồi giảm thêm 20%”, bạn đừng cộng thành 50%. Với 100.000 đồng, giảm 30% còn 70.000 đồng, giảm thêm 20% còn 56.000 đồng, tức là tổng mức giảm là 44%, không phải 50%. Cách tính đúng là nhân các hệ số lại với nhau: 0,7 × 0,8 = 0,56.
Thói quen đơn giản là luôn tự hỏi “phần trăm này tính trên con số nào?”. Chỉ cần hỏi như vậy, bạn sẽ ít bị nhầm khi đọc bảng giá, bảng lãi suất hay một con số tăng giảm trong bản tin. Cách hỏi này cũng không cần đến máy tính, chỉ cần một phép nhẩm với số tròn như 100.
Ý chính cần nhớ
Phần trăm không phải là một lượng cố định, mà luôn là “một phần của cái đang có”. Vì thế, giảm 50% rồi tăng 50% không bao giờ đưa ta về chỗ cũ; muốn về chỗ cũ sau khi giảm một nửa, ta phải gấp đôi.
TuyetKy.com chúc bạn mỗi ngày biết thêm một điều thú vị!
