Ngồi ở phòng chờ sân bay, nhìn qua lớp kính thấy một chiếc máy bay thân rộng chầm chậm lăn ra đường băng, hẳn nhiều người từng tự hỏi: một khối kim loại chở hàng trăm hành khách, hành lý và hàng chục tấn nhiên liệu, làm sao có thể nhấc mình khỏi mặt đất rồi lơ lửng trên trời suốt nhiều giờ liền?
Thoạt nhìn điều này có vẻ vô lý, nhưng câu trả lời lại nằm ở một thứ ta không nhìn thấy: không khí.
Không khí không “trống rỗng” như ta tưởng
Chúng ta quen nghĩ không khí là khoảng không. Thực ra không khí có khối lượng hẳn hoi: ở gần mặt đất, mỗi mét khối không khí nặng khoảng 1,2 kg. Khi một vật lao đi thật nhanh, mỗi giây nó phải gạt sang bên một lượng không khí rất lớn. Nếu từng đưa bàn tay ra ngoài cửa sổ ô tô đang chạy và hơi nghiêng mép tay lên, bạn sẽ thấy tay bị đẩy bổng lên. Đó chính là phiên bản thu nhỏ của cánh máy bay.

Cánh máy bay thực sự làm gì?
Cánh máy bay có mặt cắt đặc biệt gọi là biên dạng cánh: mép trước tròn, mặt trên cong, mép sau mỏng dần. Cánh cũng luôn hơi ngẩng lên so với hướng bay, góc ngẩng này gọi là góc tấn. Khi máy bay lao về phía trước, cánh làm cùng lúc hai việc. Thứ nhất, nó bẻ dòng không khí đi chếch xuống dưới; theo định luật III Newton, cánh đẩy không khí xuống thì không khí đẩy ngược cánh lên. Thứ hai, dòng khí chạy qua mặt trên được tăng tốc, khiến áp suất ở mặt trên thấp hơn mặt dưới, điều mà nguyên lý Bernoulli mô tả. Chênh lệch áp suất ấy, cộng dồn trên diện tích cánh rộng hàng trăm mét vuông, tạo nên lực nâng khổng lồ. Hai cách giải thích không loại trừ nhau, chúng là hai góc nhìn của cùng một hiện tượng.
Điều đáng nói là động cơ không trực tiếp nhấc máy bay lên. Nhiệm vụ chính của nó là tạo lực đẩy về phía trước, giữ cho máy bay đủ nhanh để cánh làm việc.
Ví dụ dễ hình dung
Airbus A380, một trong những máy bay chở khách lớn nhất thế giới, có trọng lượng cất cánh tối đa khoảng 575 tấn và sải cánh gần 80 mét. Máy bay chở khách thường rời mặt đất khi đạt khoảng 250–300 km/h, tùy loại và tải trọng. Lực nâng tăng theo bình phương vận tốc: tốc độ tăng gấp đôi thì lực nâng xấp xỉ gấp bốn. Vì thế quãng chạy đà trên đường băng chính là lúc máy bay “tích” tốc độ, cho đến khi lực nâng vượt qua trọng lượng và bánh xe rời mặt đất.

Điều thú vị: lời giải thích quen thuộc lại chưa đúng
Có một chuyện khá thú vị là nhiều người từng được nghe rằng: không khí ở mặt trên phải đi quãng đường dài hơn, nên phải chạy nhanh hơn để “gặp lại” không khí mặt dưới đúng lúc ở mép sau cánh. Nghe rất hợp lý, nhưng thí nghiệm trong hầm gió cho thấy chẳng có quy luật “gặp lại” nào cả, không khí mặt trên thậm chí còn tới mép sau sớm hơn. Bằng chứng đời thường cũng có: máy bay nhào lộn vẫn bay lộn ngược được, và chiếc máy bay giấy với đôi cánh phẳng lì vẫn lượn được. Thứ quyết định là hình dạng và góc tấn của cánh khiến dòng khí bị bẻ xuống, chứ không phải chuyện mặt trên dài hơn.
Có thể áp dụng gì?
Hiểu nguyên lý này, nhiều chuyện khi đi máy bay bỗng trở nên dễ hiểu. Máy bay thường cất cánh ngược chiều gió, vì gió thổi ngược giúp không khí lướt qua cánh nhanh hơn trong khi máy bay chưa cần chạy nhanh bằng so với mặt đất, nhờ vậy quãng chạy đà ngắn lại. Vào ngày nắng nóng hoặc ở sân bay trên cao, không khí loãng hơn nên máy bay cần chạy đà dài hơn, có khi phải giảm bớt tải. Còn nhiễu động là lúc máy bay đi qua những luồng khí chuyển động không đều, giống ô tô đi qua đoạn đường xóc; đó là lý do tiếp viên luôn nhắc thắt dây an toàn khi ngồi tại ghế.

Ở độ cao bay bằng khoảng 10–12 km, không khí loãng chỉ còn chừng một phần ba so với mặt đất, thậm chí ít hơn. Bù lại, máy bay bay nhanh hơn nhiều, khoảng 850–900 km/h, nên vẫn đủ lực nâng, trong khi lực cản của không khí loãng cũng nhỏ hơn, giúp tiết kiệm nhiên liệu.
Kết luận
Máy bay không chống lại không khí mà dựa vào chính không khí: động cơ giữ tốc độ, còn đôi cánh liên tục đẩy dòng khí xuống để được đẩy ngược lên. Lần tới ngồi cạnh cửa sổ, nhìn cánh máy bay khẽ rung trên tầng mây, bạn sẽ biết bên dưới nó là cả một khối không khí đang âm thầm nâng đỡ chuyến bay.
TuyetKy.com chúc bạn mỗi ngày biết thêm một điều thú vị!